Het blote lijf

In ons mensdom hebben we fetisjen en parafilieën. De ene kronkelt zich al bloter dan de andere. Ik herinner me levendig hoe één of ander creatuur opdook tussen de struiken van het kanaal Kortrijk-Bossuit, glurend of mijn bikini tijdens het zwemmen goed zat.  En op het meest onbewaakte moment dwong hij mij om zijn naakt lijf van kop tot teen te aanschouwen. Waarom doet de ene dit en de andere dan weer niet?  Een ander voorval dateert van in mijn studentenperiode.  Ik deed autostop naar mijn nieuwe werkplek in Brugge. Op de terugweg, aan de lichten in Roeselare, merkte ik iets vreemds maar durfde ik niet direct te kijken. Bij het derde stoplicht bleek de man gewoon te masturberen, zijn hand vibreerde van het versnellingsspook naar zijn piemel. Al tierend en in shock sprong ik uit de wagen en sloeg zijn passagiersdeur bijna tot moes. Beide voorbeelden zijn strafbaar omwille van de seksuele component die opgedrongen wordt aan wie hier geen toestemming voor geeft.

In de consultatieruimte leerde ik dat het verkeerd afliep bij een toen nog negenjarige jongen die de overburen naakt op en over elkaar zag springen. ‘Vrijen’ heet dat, zou hij later vernemen. Uitgedaagd door dit dagelijkse vensterritueel, kroop hij op een stoel en toonde zijn jongenslijfje aan die buren. Moeder, kwaad en in de war, gaf hem een ferme klap op zijn poep en zonder enige uitleg bleef die eerste anekdote gedurende zijn volwassen leven overeind.  De straf die hij kreeg van moeder bleef onverklaard, hij begreep niet wat hij verkeerd deed. Later werd hij veroordeeld wegens herhaaldelijk exhibitionistische feiten: de typische man in de regenjas die floep alles bloot gooit voor wie zomaar voorbijkomt. Jaren later, tijdens een onverwachte stressvolle situatie, hervalt hij in zijn oude potloodventers gewoonte. Het lesbische koppel dat hij confronteerde zette het echter niet op een lopen, maar vatte hem bij zijn nekvel en dwong hem tot een gesprek. Het praten nam algauw een uur in, hij werd au sérieux genomen. Zijn zelfvertrouwen kreeg een boost, zijn hersenen tegelijk een inzicht.

Ik zou hem kunnen omschrijven als een teddybeer van 120 kilo. Een lieve, hardwerkende vader en echtgenoot, getooid met tattoos van top tot teen. Tijdens de justitiële begeleiding blijft zijn aberrant gedrag zowat achterwege. En dan biedt hij aan om iets terug te geven aan de gemeenschap: hij wil één dag per week vrijwillig optreden als taxichauffeur voor patiënten die naar een ziekenhuisconsultatie moeten.  Op het moment dat hij zich aanmeldt bij de directie van een katholiek ziekenhuis, geeft hij zijn recent ‘besmeurde’ verleden bloot aan de ziekenzuster-overste-non van dienst. Hij verdoezelt of maskeert niets en geeft zich figuurlijk helemaal bloot. De week erop wordt hij aangenomen.

In de kunsten is bloot niet strafbaar. In het psychiatrisch handboek, de DSM, wordt naakt als beeld of als performance niet opgenomen omdat het niet over een parafilie gaat.  De seksuele opwinding als component is niet aanwezig is. Censuur daarentegen kan al eens ter sprake komen.

Kenneth Clark maakt in zijn eerder verschenen boek The Nude het onderscheid tussen the naked (ontbloting, naakt zijn) en the nude als schoonheidsvorm, als format binnen de kunst.

De tendens in de kunsten rond bloot kent een spectaculaire evolutie. Doorheen de tijd waren het vooral vrouwenlichamen die door mannen als object geëxposeerd werden. Denk maar aan Déjeuner sur l’herbe van Manet of l’ Origine du Monde van Gustav Courbet.

Nu staat er een resem vrouwen klaar om het item over te nemen: Sophie Calle, Tracey Emin, Sarah Lucas en Marina Abramovich …

Abramovich en Ulay staan beide naakt in het deurgat van de museumruimte. De geklede bezoekers moeten zich een weg banen tussen hun lijven om de expositieruimte te betreden.

Binnen de kunsten gaat het soms over provocatie, een statement maken, met dit verschil: een toeschouwer wil deelnemen aan het project, dus er is expliciete toestemming.  Hoewel de bezoeker ook niet weet wat er allemaal zal gebeuren.

Het meest onthutsende is het werk van Chantal Yzermans. Het gaat over tonen en begluren. Via de webcam volgt er een ‘gesprek’ en men ziet tegelijk masturbatie …  Legaal?  Illegaal? Een heerlijke nieuwe wereld waarop geboden en verboden gelukkig nog niet te veel invloed hebben?