13 Reasons Why

Hannah Baker is 17. Je hoort haar stem, na haar dood. Ze nam 13 cassettes op en wijst aan wat er allemaal verkeerd liep vooraleer ze besliste om uit het leven te stappen. Ze duidt 13 “schuldige medeleerlingen aan die de cassettes krijgen. Wil je hierover praten? Contacteer de gratis lijn 1813. http://www.zelfmoord1813.be.

Enkele fragmenten.

Fragment A: 13 Reasons Why. Over dood en gedichten.

Hannah Baker in 13 Reasons Why.
“Vandaag draag ik ondergoed
van zwarte zijde
Alleen maar zodat ik weet dat ik het draag
en daaronder ben ik helemaal naakt.
En ik heb huid
oneindig veel huid
(and I have skin
miles and miles of skin)
Ik heb genoeg om er mijn gedachten mee te bedekken
met folie,
transparant
zodat je kunt zien welke “kliekjes” er over zijn.
Je wil alleen weten wat mijn vingers ’s nachts doen.
Wat als ze slechts ramen openzetten
zodat ik de bliksem kan zien door de wolken?
Wat als ze slechts een klimrek wensen
om naar frisse lucht te klimmen?” (Hannah Baker).

De serie gaat over alle soorten vragen, emoties, moeilijkheden rond relaties, het al of niet durven “het aanmaken” met een lief, bang zijn van gezichtsverlies, het delen van foto’s via facebook en sociale media die voor zeer veel interpretaties vatbaar zijn. Enkele haantjes die “sletten” maken van jonge meisjes en deze denigrerende opmerkingen die maanden een eigen leven kunnen leiden. Het stereotyperen van “ze is een makkelijke”. Het voyeurisme van de fotograaf die privacy schendt met zijn foto’s en die dit misschien toch in positieve zin kan aanwenden, achteraf. Het duidelijk “neen” zeggen en dan toch verkracht worden, terwijl de verkrachter ermee wegkomt en weinig schuldbesef heeft omdat de mythe overeind blijft dat als een vrouw neen zegt, ze ja bedoelt. Of ontdekken dat je lesbisch bent of homoseksueel en dat ook dit nu nog te bedreigend is voor een coming-out.
Of : het gebrek aan communicatie en scholing bij de jeugd rond een eerste date of liefje, met als resultaat dat 13 Reasons Why de vinger op de wonde legt: op die leeftijd zouden er meer lessen moeten gegeven worden over relatiebekwaamheid, workshops die verder gaan dan voorlichting, overdraagbare aandoeningen of een biologie les. Dat seks leuk kan zijn. Dat je bij verkrachting en seksueel geweld aangifte kan doen, dat je kan gesteund worden in plaats van het stil te ondergaan waardoor je eraan kapot kan gaan. Dat jongens ook gevoelens hebben! Naast alle mogelijke andere stereotypen die aangepakt worden. Dat leren praten met elkaar, in een veilige context, ontzettend belangrijk is. Dat die “vrije ruimte” binnen schoolcontexten kan opgeëist worden, en dat je als inrichtende machten die ruimte kan creëren zonder dat er “einddoelen” moeten “bereikt” worden.
Daarom is ook de 14e bijgevoegde cassette heel belangrijk en deze zou, in fragmenten, als lesmateriaal kunnen gebruikt worden. De duiding wordt hier door alle jongeren zelf gegeven, de verantwoording etc.

En eerlijk gezegd: het expliciet beeld van de zelfdoding: dat is vreselijk. Ja, maar in 12 episodes ervoor (en in de 13de) zie je de opeenstapeling van alles wat eigenlijk niet kan, niet zou mogen en toch gebeurt in de leefwereld van hen, nu. Wat het bespreekbaar maakt. Eindelijk, op een aantrekkelijke manier voor adolescenten.

Fragment B: 13 Reasons Why

Zij: “Lees jij dat? Lijkt me vrij stom”.
Hij: “Ik ben aan het tijdschrift verslaafd.”
“Dit gedicht klinkt cool. Ik hou ervan, het is vrij depressief. Ik weet niet of ik met haar zou willen optrekken.”

Traag, zo traag gaat het er soms aan toe in 13 Reasons Why.
En, daar waar wij dood sedert Wereldoorlog II opbergen bij begrafenis ondernemers met hun aparte zaaltjes en in ziekenhuiskelders, ver van ons bed, ver van thuis, brengt deze serie “DOOD” weer rechtstreeks binnen in de huiskamer. Met een traagheid die poëtische melodiën in zich draagt. ChapeauI Voor de jongeren die zich hieraan wagen. Misschien gaan mensen, zoals vaak bij reeksen BINGE-kijken. Ik kan het niet, niet met 13 Reasons Why. Ik absorbeer de zinnen en de gezichtsuitdrukkingen met een traagheid die tijd vraagt ook om dit neer te schrijven.

Net zoals toen ik 10 jaar was en ik de nicht van mijn vader, die 33 jaar werd, opgebaard zag liggen in de living. In het wit, en bloedmooi. Met grote donkere zwarte krullen. Tussen de bloemen, voor mij lijkt het op dit moment “honderden bloemen”. Naast haar verdrietige man en haar kinderen. Naast de stoof.
Dood waart rond in “13 Reasons Why”: Hij klimt de rots op en kijkt met hoogtevrees en met de gedachte dat dit de eerste keer in zijn leven is dat hij ooit heeft nagedacht over de betekenis van “de dood”. Hij doet dit pas sedert dit jaar, zegt hij.
Hij: “Ik stond nooit stil bij doodgaan, tot dit jaar.”
Zijn vriend: “Heb je wel ooit een dood lichaam gezien?”.

Ik wil de weekendkrant op zondagochtend, als je bij de warme bakker pistolets gaat kopen, niet meer openslaan om te lezen dat mijn student in Wervik verongelukt is.
Die maandag zal ik zijn mede studenten zien. Sedertdien eet ik ontbijt zonder accidenten op zondag.
Wat doe je daarmee?
Er is geen scenario. En ik was jong.
En voor dit scenario alleen, denk ik soms, zou ik weer tekenen om in Kortrijk zelf te wonen, dicht bij mijn werkplek waar de achtienjarigen school lopen. Zo ’n verkeersongeluk gebeurt. De luxe, om in mijn vertrouwde omgeving, bij mij thuis, aan de moeilijkste opdracht ooit, een gezicht te kunnen geven.
Maandagochtend op school. Gregory is verongelukt vrijdag op zaterdagnacht. Het zijn stoere gasten zijn klasgenoten, allemaal jongens, elektriciteit of electro-mechanica. 17 of als er al één “haperde” uitzonderlijk 19 of 20 jaar. En Facebook of gsm’s bestonden toen nog niet. Dus arriveerden er die maandagochtend aan de schoolpoort, recht uit het weekend, en die “vielen uit de lucht”.

Ik zie de klas rond 13 u en heb heel de voormiddag lopen broeden zonder goed te weten “hoe ? Wat nu”. En dan zeg ik: “Als je wil, kom je mee deze namiddag mee met mij, naar Wervik. Ik heb vernomen dat Gregory wel wat geschaad is in zijn gezicht, maar hij ligt schoon, hij is daar zoals hij is, alsof hij zou slapen.” Iedereen denkt daar best voor zichzelf over na, zeg ik nog.
De vrankheid waarmee ik het durf, als jonge moraalfilosofe, om dit op deze manier, toch mee te delen, heeft veel te maken met mijn eigen ervaring en visie dat je dood best niet doodzwijgt, laat staan, wegsteekt.
De meeste jongeren beslissen die namiddag mee te gaan naar Wervik. Een aantal gaan mee binnen een groet brengen, een aantal blijven buiten. En dan rijden we naar mijn huis.
Daar zitten we dan met dertien in een kring, nadat ik van overal stoelen bijeenzoek. In de living. Met een cola, een thee of een koffie. “Leerlingbegeleiders” , in de zin zoals er nu een invulling aan gegeven wordt, bestonden toen nog niet. En we praten. Enkele uren. In een stilte die je hoort kruipen als er niets gezegd wordt.
Er bestonden toen nog geen scenario’s. Gepaste draaiboeken zijn ondertussen geschreven.

Dood in 13 Reasons Why. Nooit was het zo weinig bedreigend, denk ik soms, als in deze serie. Nooit slaagt men erin om die universele twijfels en gevoeligheden zo bloot te leggen. Het gaat over hén, die jongeren zelf, en wij, als we het niet vergeten zijn, hoe het ooit was om 17 te zijn.
Deze reeks aanvallen vanuit een “wetenschappelijke kennis” om “copy cat” gedrag te voorkomen, of deze negeren, gaat voorbij aan iedere vorm van verbeelding die verder reikt dan tabellen en “meten”.
Ik blijf hier wakker van liggen, nu ook. Trendsetters lopen vaak voor op hun tijd. Literatuur of cinematografie gaat over kunst, over het niet weten en vaker nog over het “zoeken”. Geen pretenderen van waarheid. Die bestaat toch niet. Eerder gaat het over individuele zoektochten, over gevoeligheden, waarvan niet duidelijk is wat de uitkomst moet zijn.
De 17-jarige Hannah Baker schrijft een gedicht.
Haar beeldentaal is rijk. Laat alles aan de verbeelding over.
Poezie wringt banen naar je hart.
Preventie pakketten gaan vaak over pesters, pestgedrag en gepesten. Deze serie kruipt onder ieders vel, tot welk kamp je ook behoort. Ben je 17 of sta je aan de andere kant, aan de zijlijn, in de begeleiding? Anno 2017 : dit is de leefwereld binnen schoolcontexten, en gedragscodes geschreven sedert het millenium zijn weeral 20 jaar oud.
Ik stel vragen, niet meer, niet minder. Ik weet het ook niet.
Wat ik wel weet is dat ik nu Hannah Bakers gedicht neerschrijf en dat ik dit heel mooi vind omdat het tederheid noemt.
En ze is bang.
En denkt: “Je schrijft poëzie en je zou doodsangstig moeten zijn want er leest iemand mee.”

Hannah Baker:

“Sommige mensen zien een boom en voortuin
en weten dat ze thuis zijn.
Hoeveel rondjes kan ik lopen voor ik stop met zoeken?
Hoelang voordat ik voorgoed verdwaald ben?

Sommige meisjes kunnen foutloos met elkaar meezingen.
Ze vinden harmonie
Ze lopen harmonieus arm in arm.
Wat als ik vals zing?
Wat als mijn melodieën door niemand worden gehoord?
Je moet kunnen zwemmen in de oceaan van je geliefde,
zonder te verdrinken.
Je moet kunnen zwemmen
zonder zelf het water te worden.
En ik blijf maar naar lucht happen
Mijn voeten zitten steeds vastgebonden.

Fragment C: Eenzaamheid. Ook voor 13 Reasons Why.

Het gaat niet over je eenzaam voelen als je in een menigte bent. Dat is een gevoel dat iedereen herkent of dat iedereen wel eens kan overvallen. Het gaat ook niet over hoe de meest populaire je doodbliksemen of je laten voelen dat je minder dan niks bent, want dat is net de reden waarom ze zo populair geworden zijn. Waarover gaat eenzaamheid dan wel?
Weet jij het? Zou jij het mij zeggen?
Weet ik het? Mij kan het lamslaan, soms. Of, het kan mij overvallen als ik aan Karel denk, net zeventien geworden. Hij was één van de zeven in een kleine klas. Zijn vader stierf enkele jaren ervoor, op veel te jonge leeftijd. Karel praatte er soms over als een bepaald onderwerp ter sprake kwam, soms zelfs als een item dat er helemaal niets toe deed, ook ter sprake kwam.
Ze zaten in een U-vorm, dat jong enthousiast geweld, samen. We praatten veel en dikwijls honderduit, over van alles. Ik keek naar hen, soms door hen, soms in hen. Maar net niet helemaal. En misschien af en toe, niet goed genoeg.
Karel maakte zijn jaarwerk en nu ontschiet het mij of hij het effectief ook presenteerde voor de groep. Ik weet het niet meer, omdat ik het verhaal van zijn vader zo goed kende vanuit zijn spontane tussenkomsten. ik denk niet dat hij zijn presentatie bracht, ik denk dat de tijd niet zo ver kon vorderen. Altijd neem ik thuis die bundels van die de gasten door, in alle stilte, om te voelen en te zien hoe ze schrijven en soms ook hoe ze “ploeteren” door wat hen bezighoudt.
En dan is het een doodgewone donderdag en ze zijn met zes. Karel is er niet. Karel komt niet meer. De laatste bladzijde van zijn jaarwerk was de foto van zijn vader op zijn sterfbed. Ik vergeet nooit dat moment dat ik thuis net niet van mijn stoel val van het verschot. Zelden bracht een leerling me zo uit mijn evenwicht op een moment dat ik heel alleen doorneem wat ze voor zichzelf, voor de groep en voor mij schrijven.
Karel nam een beslissing. Voor altijd.
En dan is er Joris. In een klas van 24. Ook in U-vorm. Hij zit niet in de U maar op de laatste bank voor de U, links. De laatste twee jaar van zijn humaniora. Soms aandachtig, soms verdwaasd afwezig. Soms misschien ook wat stoned na een weekend. Maar als hij erbij is, is hij telkens weer één van de intelligentste van de bende. Hij studeert filosofie als hij 19 is en zoekt de zin. Nochtans, in terugkerende gesprekken, wordt jaren ervoor aangehaald “als je de zin zoekt zal het misschien zijn zoals de vis die zwemt, die het water zoekt”.
Na één jaar filosofie gaat Joris godsdienstwetenschappen studeren, want er moet toch wel iets zijn, iets bestaan. Dit iets vond hij niet bij ons, of in deze wereld. Of hij het dààr gevonden heeft? Hij blijft voor altijd 21 jaar. Nog altijd, jaren later, zie ik die klasconstructie met die bank, vlak voor de U, links achteraan. De plaats waar Joris zat.
Nog altijd zie ik de U met die 7 waar de zes van overblijven. Ik hoor de secretaresse die binnenkomt en de aanwezigheden noteert nog steeds vragen: “Is iedereen aanwezig?”. Wij zeggen ja en met zijn allen denken wij, ja maar …
En hier sta je bij, en dit gebeurt onder je ogen, onder die van de ouders, onder die van de vrienden. En je kijkt ernaar. En soms is het zoals in “diene tsjoep”: als je gedachten in een spiraal naar beneden gezogen worden en cirkelen en blijven draaien naar de diepte waarbij je niet meer ziet dat je er langs de zijkant kan uitspringen, is het mogelijk dat je verder in de beweging afdaalt en zakt tot je daar die bodem raakt. Op dat punt is het draagvlak te weinig breed om de sprong te nemen. Misschien probeer je wel, maar je stoot direct tegen de wand want er is geen ruimte genoeg om eruit te springen. Na veel pogingen, geef je op? Misschien? Wellicht? Soms?
Dit alles flitst door mijn hoofd bij episode 7 van 13 Reasons Why.
Moet er nog een kopje koffie zijn? Of een beetje waarschuwing of nog wat preventie? Ik weet het niet. Soms gebeuren dingen en soms niet. Soms ben je machteloos, soms niet.
Waarschuwen voor copycat gedrag? Onderschat mensen niet. En zeker jongeren niet.

Fragment D: Het vlindereffect en ‘the third Mind”. 13 Reasons Why.

“The third Mind in het gezelschap van twee doet meer dan de single mind.” Arjen Mulder.
Hoe je via ‘the third Mind”, via communicatie tot nieuwe inzichten komt. (Of: wat er gebeurt als we tijdens de lessen écht spreken met elkaar).
Verslag van een whatssApp gesprek met een vriendin S.D. : Hadden we maar ruzie gemaakt, hadden we maar gesproken met elkaar in plaats van weg te lopen.
SD: Hannah Baker gebruikt in 13 R Why een heel mooie metafoor.
Die van het vlindereffect…
Ik heb ook veel moeten denken aan mijn lege dozen.
Hoe vriendschap ook soms maar een lege doos is.
Iets tijdelijk.
Tot iets anders of iemand beters op de proppen komt.
Je doet wat je heel goed doet, analyseren en vertalen zodanig dat er kan over gesproken worden. En misschien zelfs ruzie kan overgemaakt worden.
Hadden ze misschien allemaal wat meer ruzie gemaakt in plaats van weg te lopen.
Ik: Hoe zat dat vlindereffect nu weer in elkaar?
SD: Een vlinder slaat met zijn vleugels en het effect van die actie deint uit…kan iets kleins zijn door een individu met grote (positieve of negatieve) gevolgen voor anderen.
Ik: Je lege dozen, meer ruzie maken, interessante bedenkingen, ook die heb ik nodig.
SD: “het vlindereffect” Wikipedia. Er bestaat blijkbaar een hele theorie over.
Is onderdeel van de chaostheorie.
Hannah kon eigenlijk niet voorzien welke chaos haar berichten zouden teweegbrengen.
Ik: schoon, heel schoon.
SD: In het onderwijs anderzijds hebben we allemaal een verantwoordelijkheid. Ik ben akkoord dat het nodig is dat we de tools aanbieden. En, men moet het ook al doende leren.
Is ook mooi dat de theorie van Paul Verhaeghe ook aan bod komt.
Winnaars zijn ook losers.
Ook de populaire jongens hebben hun problemen, maar ze hebben geleerd ze weg te steken, te camoufleren.
Want- zeker in de VS- we leven in een maatschappij waarbij meestal enkel de winnaars een stem krijgen.
Ik vind die kritiek op de eigen Amerikaanse maatschappij heel treffend.
En hoe eng was dat eigenlijk, de stoere mannen doen aan sport, staan in de spotlights, en de populaire meisjes mogen met hun gat staan zwaaien om hen te eren.
Ik: Schitterend gezegd, zo mooi.
Wat zegt Verhaeghe nog meer over winnaars zijn ook losers?
SD: Dat het voor winnaars nog moeilijker is om te tonen dat ze het moeilijk hebben, dat het bijna niet verdragen wordt van hen.
En dat de losers het ook niet kunnen en willen zien.
Dat zij ook maar gewone mensen zijn met (min of meer) dezelfde problemen.
We hebben de ander nodig om ons te spiegelen.
Ze vergeten te zien dat ze eigenlijk niet beter, niet slechter zijn.
Dat komt in de serie ook heel mooi aan bod.
Kijk maar naar de populaire Justin.
Hoe diep zit die thuis niet in de shit…
…

Opeens werd Hannah enkel nog dat “easy girl” with the “nicest ass”.
Jongens begonnen anders naar haar te kijken.
Het vlindereffect.
En zo deinde het verder uit.